Narodowy Dzień Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod Okupacją Niemiecką 24 marca 2026 r. skupił przy Pomniku Zawołani po Imieniu w Markach młodzież, nauczycieli wraz z pocztami mareckich szkół średnich oraz Stowarzyszenia Marki-Pustelnik-Struga.
OCALIĆ PAMIĘĆ O ZAMORDOWANYCH PRZEZ NIEMCÓW POLAKACH DLA PRZYSZŁYCH POKOLEŃ… PAMIĘĆ O „ZAWOŁANYCH PO IMIENIU” I „SPRAWIEDLIWYCH WŚRÓD NARODÓW ŚWIATA”… O TYM, ŻE POLACY BYLI OFIARAMI DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ.
Tablica na dziedzińcu kościoła parafii św. Izydora, odsłonięta przez Instytut Pileckiego 15 września 2020 r., upamiętnienia Rodzinę Banaszków – Mariannę, l.50 oraz jej dzieci – Władysława, l.20 i Stasię, l.17 zamordowanych w Markach w 1943 roku za ukrywanie przez kilkanaście miesięcy żydowskiego małżeństwa Feldszuhów z nastoletnią córką pianistką, uciekinierów z getta warszawskiego. Marianna została rozstrzelana przez Niemców na progu własnego domu przy ulicy Zabawnej w Markach-Pustelniku, tuż po przyjściu z porannej mszy św. w kościele parafii św. Izydora. Dorosłe już dzieci Marianny – Władysław i Stasia – zostały aresztowane, a następnie zaprowadzone pod karabinem nad rzekę Długą w Markach i na terenie cegielni Jana Mańka „Krzaka” rozstrzelane przez niemieckich żandarmów. Ciała ich zostały wrzucone do dołu śmierci. Trzecie dziecko Marianny, Wiktoria, l. 19, wróciła tego dnia z pracy z Warszawy. Dowiedziawszy się o rozstrzeleniu matki Marianny, zakopaniu jej ciała przez sąsiadów w ogrodzie, uprowadzeniu rodzeństwa -Władka i Stasi pod karabinem do Marek, ostrzeżona przez sąsiadów, wyjechała czym prędzej do Warszawy, gdzie słuch po niej zaginął. Mówiono, że została zamordowana również przez Niemców w bliżej nieznanych okolicznościach.
W kwietniu 1945 roku, dzięki staraniom Czesława Szewczaka, brata Marianny, ciała zamordowanej Rodziny Banaszków zostały ekshumowane i spoczęły w rodzinnym grobie na cmentarzu parafialnym św. Izydora w Markach przy ulicy Bandurskiego, gdzie od 1938 roku spoczywał mąż Marianny i ojciec Władysława i Stasi – Jan Banaszek.
Żydowska rodzina Feldszuhów zdążyła noc wcześniej opuścić kryjówkę za szafą w domu Rodziny Banaszków w Markach-Pustelniku. Rodzina Banaszków nie została nigdy zgłoszona przez ocalonego Żyda – Rubina Feldszuha do upamiętnienia przez Instytut Yad Vashem – Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu.
Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata 7232 Polaków (stan na 1 stycznia 2022 r.), co stanowi największą grupę narodowościową wśród odznaczonych, ratujących Żydów przed Niemcami podczas II wojny światowej. Łącznie na świecie tytuł ten otrzymało ponad 28 tysięcy osób.
O cichych bohaterów, takich jak Rodzina Banaszków, upominał się w latach 2026-2023 Instytut Pileckiego, powołany z inicjatywy wiceminister dr hab. Magdaleny Gawin z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w projekcie Zawołani po Imieniu, również zainicjowanym przez panią minister.
Stowarzyszenie Marki Pustelnik-Struga od lat podtrzymuje pamięć o zamordowanej Rodzinie Banaszków. Duże zasługi w tej kwestii ma członek Stowarzyszenia Marki-Pustelnik-Struga Marian Sawicki, który dzieciństwo spędził przy ulicy Zabawnej w Pustelniku i słyszał opowieści wojenne z pierwszej ręki. Inny członek Stowarzyszenia – Artur Rytel-Andrianik wraz z bratem – ks. Pawłem Rytel-Andrianikiem, dokonali stosownej kwerendy dokumentów IPN na temat Rodziny Banaszków, które posłużyły do wszczęcia procesu upamiętnienia ofiar zbrodni niemieckiej w Polsce. Helena Szewczak, żona Czesława i szwagierka Marianny, złożyła w latach 70. XX w. pisemne zeznanie w Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce (dzisiaj pion IPN pod nazwą Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu).
W 2020 roku Stowarzyszenie Marki-Pustelnik-Struga współpracowało z Instytutem Pileckiego oraz przyczyniło się do nawiązania kontaktu z krewnymi Rodziny Banaszków, m.in. Jackiem Szewczakiem, oraz ich obecności na uroczystości odsłonięcia pamiątkowej tablicy Zawołani po Imieniu 15 września 2020 roku.
Poczet sztandarowy Stowarzyszenia Marki-Pustelnik-Struga, od lewej – Bogusława Sieroszewska w stroju łowickim z szafy św. Izydora oraz Elżbieta i Wiesław Kosakowscy z Marek-Zieleńca fot. Urząd Miasta Marki
Dziękujemy samorządowi mareckiemu za to, że zachęcił młodzież mareckich szkół do przybycia na miejską uroczystość i jej uświetnienie przez wystawienie pocztów sztandarowych – Zespołu Szkół nr. 1 im. Jana Pawła II z siedzibą w Pałacyku Briggsów oraz Liceum Ogólnokształcącego im. Rotmistrza Pileckiego z siedzibą w Domu Katolickim w Markach. Ponadto, klasa mundurowa tejże szkoły wystawiła wartę honorową przy pomniku Zawołani po Imieniu. Poczet sztandarowy wystawiło również Stowarzyszenie Marki-Pustelnik-Struga z Bogusławą Sieroszewską w stroju mazowieckim oraz małżeństwem Elżbietą i Wiesławem Kosakowskimi z Marek-Zieleńca.
Polecamy rys historyczny Narodowego Dnia Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod Okupacją Niemiecką nakreślony 24 marca 2026 r. w Toruniu przez Prezydenta RP dra Karola Nawrockiego:
https://www.facebook.com/share/v/17UEsXHHtv
tekst: Bogusława Sieroszewska
Modlitwę przy Pomniku Rodziny Banaszków poprowadził ks. Kazimierz Sztajerwald, proboszcz parafii św. Izydora w Markach fot. Urząd Miasta Marki
Jacek Szewczak, krewny Rodziny Banaszków, a dokładnie wnuk Czesława Banaszka, oraz Bogusława Sieroszewska, wiceprezes Stowarzyszenia Marki-Pustelnik-Struga fot. Stowarzyszenie MPS przy Pomniku Zawołani po Imieniu w Markach.
Narodowy Dzień Pamięci Polaków Ratujących Żydów 24 marca 2025 rok – bez udziału mareckiej młodzieży, ale ze Stowarzyszeniem Łączą nas Marki i Stowarzyszeniem Marki-Pustelnik-Struga z nowym sztandarem oraz przedstawicielami Urzędu Miasta Marki na czele z burmistrzem Jackiem Orychem. Modlitwę poprowadził ks. Artur Frej
24 marca 2023 uroczystość z młodzieżą Szkoły Ad Astra i przedstawicielami Stowarzyszenia Marki-Pustelnik-Struga
Grób Rodziny Banaszków na cmentarzu parafialnym św. Izydora w Markach, niedaleko wschodniego muru cmentarza fot. archiwum Stowarzyszenia Marki-Pustelnik-Struga, 24 marca 2022 r.
24 marca 2022 roku
Najliczniejsza obecność młodzieży mareckiej ze sztandarami wszystkich szkół – 24 marca 2022 r.
Uroczystość odsłonięcia tablicy Zawołani po Imieniu ku pamięci Rodziny Banaszków – 15 września 2020 roku Od prawej kpt Jerzy Nowicki, dyrekcja Instytutu Pileckiego oraz Bogusława Sieroszewska, Stowarzyszenie Marki-Pustelnik-Struga fot. archiwum Stowarzyszenia MPS
Stowarzyszenie Marki-Pustelnik-Struga z krewnymi Rodziny Banaszków – Jackiem Szewczakiem z siostrami bliźniaczkami i siostrzenicą na uroczystości odsłonięcia tablicy Zawołani po Imieniu – 15 września 2020 roku fot. archiwum Stowarzyszenia MPS
Poświęcenie przez bp. Romualda Kamińskiego pomnika Zawołani po Imieniu ku czci Rodziny Banaszków – 15 września 2020 r.
fot. Instytut Pileckiego Marki, 15 września 2020 r.